პროფესორი მიშელ დოჰერტი, რომელმაც არასოდეს უსწავლია მეცნიერება საშუალო სკოლაში, ახლა დიდი ბრიტანეთის ასტრონომი როიალი გახდა — თანამდებობა, რომელიც 350 წელია შეიქმნა. ბავშვობაში მან მამის ტელესკოპით იხილა იუპიტერი და სწორედ მაშინ აღმოაჩინა თავისი ინტერესი კოსმოსისადმი.
BBC-ისთან საუბარში, მან იმედი გამოთქვა, რომ მისი დანიშვნა მეფე ჩარლზ III-ის ასტრონომიულ საკითხებში მრჩევლად, შთააგონებს ქალებსა და გოგონებს, რომ მეცნიერება მათთვისაც არის. მისივე თქმით, სურს გამოიყენოს თავისი ახალი სტატუსი, რათა “გახსნას ადამიანების თვალები კოსმოსის სილამაზისა და მნიშვნელობის მიმართ”.
პროფ. დოჰერტი ასევე მონაწილეობს ერთ-ერთ ყველაზე ამბიციურ კოსმოსურ მისიაში — ევროპის კოსმოსური სააგენტოს პროექტში, რომელიც იკვლევს იუპიტერის ყინულოვანი მთვარეების სიცოცხლის პოტენციალს.
“გამიკვირდება, თუ ჩვენი მზის სისტემაში სიცოცხლე არ არსებობს,” — ამბობს იგი სიცილით, რომელიც მის ენთუზიაზმზე ნათლად მეტყველებს. მისი გზა იუპიტერისკენ დაიწყო ათი წლის ასაკში, როდესაც ტელესკოპით პირველად დაინახა პლანეტა და მისი ოთხი მთავარი მთვარე.
“მაშინ ვერასოდეს ვიფიქრებდი, რომ ოდესმე მივაწვდიდი ინსტრუმენტებს კოსმოსურ ხომალდზე, რომელიც იქ გაემგზავრებოდა,” — ამბობს იგი. “ახლაც მიჭირს დაჯერება, რომ მე ვარ ასტრონომი როიალი!”
მისი მიღწევა განსაკუთრებით შესანიშნავია, რადგან მან საშუალო სკოლაში მეცნიერება საერთოდ არ უსწავლია. სამხრეთ აფრიკაში, სადაც გაიზარდა, ორი სკოლის შერჩევის წინაშე იდგა: ერთ-ერთში ასწავლიდნენ მეცნიერებას, მაგრამ იქ მისი მეგობრები არ სწავლობდნენ. ამიტომ, თინეიჯერობის ასაკში გადაწყვიტა, მეგობრებს გაჰყოლოდა.
თუმცა მათემატიკაში ასეთი კარგი მოსწავლე იყო, რომ უნივერსიტეტში აღმოჩნდა მეცნიერებაზე სწავლების კურსში. “პირველი წლები ძალიან რთული იყო — თითქოს ახალ ენას ვსწავლობდი,” — ამბობს იგი. მაგრამ მალევე აინაზღაურა ჩამორჩენილობა და დიდი ბრიტანეთში ჩამოვიდა, რომ ერთ-ერთი წამყვანი კოსმოსური მეცნიერი გამხდარიყო.
“ხშირად ვთანხმდებოდი ისეთ საქმეებზე, რისი გაკეთებაც ჯერ არ ვიცოდი — მერე სწავლა დავიწყე,” — განუცხადა იგი.
ასტრონომი როიალის პოზიცია შეიქმნა 1675 წელს გრინვიჩის სამეფო ობსერვატორიის დაარსებისთანავე. პირველი ამ თანამდებობაზე ჯონ ფლემსტედი იყო დერბიდან, რომლის მთავარი მოვალეობა გახლდათ მეფისათვის რჩევის მიცემა ვარსკვლავების გამოყენების შესახებ საზღვაო ნავიგაციის გაუმჯობესების მიზნით.
სამეფო ობსერვატორიის უფროსი კურატორი, დოქტორი ლუიზ დევოი აღნიშნავს, რომ ასტრონომი როიალის როლი დროთა განმავლობაში ბევრად გაფართოვდა და გახდა ერის მეცნიერთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ხმა.
“1800-იან წლებში, ასტრონომი როიალი უკვე მთავრობის მრჩევლის როლს თამაშობდა — რჩევებს აძლევდა რკინიგზების, ხიდებისა და ტელეგრაფიის საკითხებზე,” — ამბობს დევოი. “20-ე საუკუნეში კი აქცენტი გადავიდა საერთაშორისო თანამშრომლობაზე. ამიტომაც დღეს ბრიტანელი ასტრონომები მუშაობენ ტელესკოპებში ჩილეში, კანარის კუნძულებზე და ჯეიმს უების კოსმოსურ ტელესკოპზე.”
350 წლის განმავლობაში, ამ პრესტიჟულ პოზიციას მხოლოდ 15 მამაკაცი იკავებდა. თუმცა, 2021 წლიდან შოტლანდიის სამეფო ობსერვატორიაში, ასტრონომი როიალი შოტლანდიისთვის ქალბატონი პროფესორი კეტრინ ჰეიმანია.
პროფესორი ჰეიმანი მოხარულია პროფესორ დოჰერტის დანიშვნის ამბით:“უკანასკნელი 350 წლის განმავლობაში, ასტრონომი როიალის წოდება ყოველთვის თეთრკანიან მამაკაც ასტრონომს ეკავა, რაც ასტრონომიული საზოგადოებისთვის დამახასიათებელი იყო. მაგრამ ყველაფერი იცვლება.”
მისი თქმით, მეცნიერება უფრო მრავალფეროვანი ხდება — რაც აუცილებელია დიდი კითხვების პასუხებზე ფოკუსირებისთვის. “ძალიან მიხარია, რომ ახლა დიდი ბრიტანეთის მასშტაბით ორი ასტრონომი როიალი ქალბატონია. ეს გვიჩვენებს, რომ მეცნიერება ყველასთვისაა.”
თვითონ პროფესორი დოჰერტი არ აკეთებს დიდ ამბავს იმ ფაქტზე, რომ პირველი ქალია, ვინც ეს თანამდებობა დაიკავა, მაგრამ იმედოვნებს, რომ მისი მაგალითი სხვებს შთაგონებას მისცემს.
“ვფიქრობ, ეს მნიშვნელოვანია. განსაკუთრებით ბავშვებისთვის, როცა ხედავენ ვიღაცას, ვინც მათ ჰგავს და ასრულებს ისეთ სამუშაოს, რომელზეც თვითონ ფიქრობენ, რომ შანსიც არ აქვთ — ეს ცოტა ცვლის მათ აზროვნებას,” — უთხრა მან BBC-ს.
2018–2024 წლებში, როდესაც ის იმპერიული კოლეჯის ფიზიკის დეპარტამენტს ხელმძღვანელობდა, პირველი კურსის სტუდენტებში ქალების პროცენტული რაოდენობა 19%-იდან 25%-მდე გაიზარდა.
“არ არის უზარმაზარი ციფრი,” — ამბობს იგი, “მაგრამ ეს დადებითი ცვლილება იყო. და ვფიქრობ, ეს იმიტომ მოხდა, რომ სტუდენტებმა იხილეს, თუ სად შეიძლება მიისწრაფონ მომავალში ისინი.”
წყარო:
https://www.bbc.com/news/articles/c741lll88q5o?at_medium=RSS&at_campaign=rss
