მომხმარებლების მიერ შეძენილი ჯანმრთელობის თვითშემოწმების ტესტები შესაძლოა არაზუსტი და შეცდომაში შემყვანი იყოს, რაც მათ რეგულირების მაღალი დონით უზრუნველყოფას საჭიროებს, რათა მათი უსაფრთხოება, სანდოობა და ეფექტიანობა გარანტირებული იყოს — ასეთ დასკვნამდე მივიდნენ ბირმინგჰემის უნივერსიტეტის მკვლევრები.
თავიდან კოლორექტალურ კიბოს დიაგნოსტიკიდან დაწყებული და მენოპაუზით დასრულებული, მაღაზიებში შეძენილ სამედიცინო ტესტებს დღეს უკვე მრავალი დაავადების გამოვლენა შეუძლიათ. ისინი ხელმისაწვდომია გაერთიანებული სამეფოს მაღაზიებსა და სუპერმარკეტებში.
თუმცა ბრიტანეთის სამედიცინო ჟურნალში (BMJ) გამოქვეყნებული ორი ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ ამ ტესტებიდან ბევრს უმნიშვნელოვანესი ინფორმაცია აკლია: ვის მიერ უნდა იქნას გამოყენებული, როგორ უნდა განიმარტოს შედეგი და რა ქმედებას უნდა მიმართოს მომხმარებელმა შედეგის მიღების შემდეგ.
ამასთან დაკავშირებით, გაერთიანებული სამეფოს მედიკამენტების და სამედიცინო მოწყობილობების რეგულირების სააგენტო (MHRA) აცხადებს, რომ უსაფრთხოების სტანდარტებზე დიდ გადახედვას ახორციელებს.
მკვლევრებმა 2023 წელს შეისწავლეს ბაზარზე არსებული 30 თვითშემოწმების ტესტი, რომელთა ფასები მერყეობდა £1.89-დან £39.99-მდე. მოწმდებოდნენ ისეთი მდგომარეობები, როგორიცაა კოლორექტალური კიბო, ვიტამინების დეფიციტი, ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემები, აივ-ინფექცია და მენოპაუზა.
კვლევამ აჩვენა, რომ მხოლოდ ამ ტესტებიდან 14-ს მოჰყვებოდა რაიმე განცხადება ტესტის სიზუსტეზე, ხოლო 25%-ზე ნაკლები ტესტი იძლეოდა კონკრეტულ მითითებებს, თუ რას უნდა მოიმოქმედოს მომხმარებელმა შედეგების მიღების შემდეგ.
ასევე ირკვევა, რომ თითქმის ნახევარი ტესტი მომხმარებელს ურჩევდა კონსულტაცია გაევლო ექიმთან, მიუხედავად შედეგისა, რაც სპეციალისტების თქმით, შესაძლოა ზედმეტად დააწვეს ეროვნული ჯანდაცვის სისტემას (NHS).
კვლევის ხელმძღვანელმა პროფესორმა ჯონ დიკსმა განაცხადა, რომ მოქმედი რეგულაციები საკმარისი არ არის მომხმარებლების დასაცავად: “თვითშემოწმების ტესტებს შეუძლიათ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გაუმჯობესება. თუმცა, ის უნდა იყოს სიზუსტეზე დამტკიცებული, მარტივი გამოყენებაში და თან ერთვოდეს მკაფიო ინსტრუქციები, რათა ზიანი არ გამოიწვიოს”.
თვითშემოწმება დიდი ბრიტანეთის ბაზარზე 50 წელზე მეტია რაც არსებობს — პირველი ორსულობის ტესტები 1971 წელს იყო ხელმისაწვდომი. Covid-19-ის პანდემიის პერიოდში სახის ტესტები ფართოდ გავრცელდა, თუმცა ისინი არ შედიოდა ბირმინგჰემის უნივერსიტეტის მიერ განხორციელებულ კვლევაში.
მკვლევრები ამბობენ: “როდესაც თვითშემოწმების ტესტები სწორად ინტეგრირდება კლინიკურ პროცესში, იგი მიუწვდომელი ჯგუფების მიერ ტესტირების დონეს ზრდის”.
თუმცა BMJ აფრთხილებს, რომ თუ თვითშემოწმების ტესტების მიწოდება ფინანსური შესაძლებლობების მიხედვით ხდება და არა სამედიცინო საჭიროების საფუძველზე, იზრდება რისკი იმისა, რომ გაღრმავდეს უთანასწორობა და ექსპლუატირდეთ მოწყვლადი ჯგუფები.
პათოლოგთა სამეფო კოლეჯის პრეზიდენტმა ბერნი ქროლმა განაცხადა, რომ უხარისხო ტესტირება შეიძლება გახდეს როგორც ცრუ დამშვიდების, ისე — NHS-ისთვის უადგილო შედეგების მიზეზი.
გაერთიანებულ სამეფოში თვითშემოწმების ბაზარი მნიშვნელოვანი ზრდის წინაშეა — ივარაუდება, რომ 2030 წლისთვის მისი შემოსავალი £660 მილიონს მიაღწევს.
BMJ აღნიშნავს: „მომხმარებლისთვის ასეთი ტესტები შესაძლოა მიმზიდველი იყოს, რადგან იძლევა სწრაფი დიაგნოსტიკური შედეგების მიღების შესაძლებლობას, ასევე უზრუნველყოფს კონფიდენციალურობას და დამოუკიდებლობას ჯანმრთელობაზე გადაწყვეტილებების მიღებაში”.
მკვლევრებმა გამოვლენილი ტესტების 60% „მაღალ რისკად” დაასახელეს.
მიუხედავად იმისა, რომ ტესტების უმეტესობა აცხადებს მაღალი სიზუსტის მაჩვენებელს — ზოგან 98%-ზე თავიდან —, მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ მათი სანდოობის დამადასტურებელი მტკიცებულება საჯაროდ ხელმისაწვდომი არ არის.
დამახასიათებელია ისიც, რომ მწარმოებლებს ამ ეტაპზე კანონი არ ავალდებულებს, რომ კლინიკური შედეგების ინფორმაცია გაასაჯაროვონ, თუმცა BMJ მეტი გამჭვირვალობის აუცილებლობაზე აკეთებს აქცენტს.
საერთო პრაქტიკოს ექიმთა სამეფო კოლეჯმაც საჯაროობის გაზრდისკენ მოუწოდა ინდუსტრიის წარმომადგენლებს.
MHRA-ის დიაგნოსტიკისა და ზოგადი სამედიცინო მოწყობილობების დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა ჯოზეფ ბერტმა განაცხადა: „ჩვენ ვსწავლობთ აღნიშნულ კვლევას და ვმუშაობთ გამჭვირვალობის ახალ ზომებზე, მაგალითად, იმის მოთხოვნაზე, რომ კლინიკური მტკიცებულებების მოკლე შინაარსი საჯაროდ გამოქვეყნდეს.
მამა, ვინც თვითშემოწმების ტესტს იყენებს, გთხოვთ, გადაამოწმოს ტესტზე მიუთითებული CE ან UKCA ნიშანი, ყურადღებით წაიკითხოს ინსტრუქცია და დაუყოვნებლივ მიმართოს ექიმს შედეგებზე ეჭვის შემთხვევაში”.
