თავშესაფარი შეიზღუდება მომხმარებლისთვის, ვინც სარგებლობს სერვისით „შეიძინე ახლა, გადაიხადე მოგვიანებით“ (BNPL) — ივლისიდან ახალი რეგულაციების თანახმად, მათ უფრო მკაცრი ფინანსური გადახდისუნარიანობის შემოწმება დაემართებათ.
ეს ნიშნავს, რომ ზოგიერთ მომხმარებელს, შესაძლოა, უარი ეთქვას ასეთ საკრედიტო პროდუქტზე. შედეგად, სწრაფად და მარტივად ძვირადღირებული ნივთის შეძენის შესაძლებლობა შეიზღუდება.
რეგულატორები აცხადებენ, რომ ახალი წესები თავიდან ააცილებენ ადამიანებს ზედმეტი ვალის აღებასა და დაგვიანებული გადახდის ჯარიმებთან დაკავშირებულ პრობლემებს.
მიმღერელი ჯული როუბოტომი BBC-სთან საუბარში ამბობს, რომ მსგავსი სერვისებით სარგებლობა „ადვილად შეიძლება გადაიზარდოს მახეში“. მისი თქმით, სერგოების ხელმისაწვდომობა ზოგჯერ აუცილებლობას ამარტივებს, თუმცა ვალი სწრაფად იზრდება, ამიტომ მან თვისი ფინანსები ფრთხილად მართა.
BNPL მომხმარებლებს საშუალებას აძლევს პროდუქტი ახლავე შეიძინონ, ხოლო თანხის გადახდა განახორციელონ 12 თვეში ან ნაკლებ დროში, განვადებით და უპროცენტოდ.
ასეთი სერვისის ძირითადი მომწოდებლები, როგორც რომ არიან Klarna და Clearpay, აქტიურად თანამშრომლობენ ბრიტანეთის მრავალ წამყვან საცალო ვაჭრობის ქსელთან.
ბრიტანეთში დაახლოებით 11 მილიონმა ადამიანმა ისარგებლა BNPL-ით ბოლო ერთ წელში, აცხადებს ფინანსური კონტროლის ხელისუფლება (FCA).
მათი კვლევის მიხედვით, 25-34 წლამდე ასაკის პირების 30%-მა ისარგებლა ამ სერვისით 2024 წლის მაისამდე პერიოდში. მათი უმრავლესობა სერვისს იყენებდა „ცხოვრების სტილისა და სილამაზის ხარჯებისთვის“ და „საკუთარის ან სხვისი თავზე მოფერებისთვის“.
ამჟამად BNPL სექტორი არარეგულირებადია, ამიტომ კომპანიებს არ სჭირდებათ FCA-სგან ნებართვა საქმიანობისთვის.
არაერთი საქველმოქმედო ორგანიზაცია ითხოვდა მომხმარებლის დაცვის მექანიზმების გაუმჯობესებას, რადგან იზრდება ფინანსურ პრობლემებში მოხვედრილი ადამიანების რიცხვი.
StepChange-ის ხელმძღვანელმა ვიკი ბრაუნრიჯმა ახალი ინიციატივა „მნიშვნელოვან ეტაპად შეაფასა“ საკრედიტო სექტორის მთელი მოწყობის დასარეგულირებლად.
„BNPL მომხმარებლები ორჯერ მეტად სესხულობენ ფულს აუცილებელი გადასახდელის დასაფარად სხვა საკრედიტო მომხმარებლებთან შედარებით. ჩვენი კვლევით BNPL უკვე ისეთივე გავრცელებულია, როგორც ოვერდრაფტი ბრიტანულ საზოგადოებაში“, – თქვა მან.
ახლახან მიღებული კანონმდებლობით, FCA-ს უკვე შეუძლია ოფიციალურად დაიწყოს ამ სექტორის რეგულაციაზე კონსულტაციები, რაც წლების განმავლობაში პოლიტიკოსების მხრიდან მხოლოდ დაპირება იყო.
გეგმები მოიცავს ზედმიწევნით შემოწმებას მომხმარებლის გადახდისუნარიანობის, თანხის გონივრულ ვადებში უკან დაბრუნების შესაძლებლობის, საჩივრის გათვალისწინების უფლებასა და გაუქმების პირობების გაწერას სურვილის შემთხვევაში.
დროს განმავლობაში, რეგულატორების შეფასებით, მომხმარებლები დაახლოებით £1.8 მილიარდით უკეთეს ფინანსურ მდგომარეობაში აღმოჩნდებიან, ხოლო მომწოდებლების მოგება £1.4 მილიარდით შემცირდება იმავე პერიოდში, ოპერაციების შემცირებით.
თუმცა, FCA აცხადებს, რომ კომპანიებს მისცემს მოქნილობის საშუალებას იმის განსაზღვრაში, როგორ ჩაატარონ გადახდისუნარიანობის შეფასება.
ეს ნიშნავს, რომ სხვადასხვა მომწოდებელს შეეძლება სხვადასხვა მეთოდის გამოყენება დარწმუნებისათვის, რომ მომხმარებელს შეუძლია ვალის დაფარვა.
FCA-ს მომხმარებელთა ფინანსების გარდამავალ დირექტორ ალისონ უოლტერსის განმარტებით: „ჩვენ არ ვარსულებთ ფორმულებს, რადგან ციფრული სერვისის გზა სხვადასხვაგვარია, თუმცა კომპანიებმა აუცილებლად უნდა შეამოწმონ გადახდისუნარიანობა.“
„სესხი ყველასთვის არ არის შესაფერისი. შესაძლოა, ზოგი მომხმარებელი ვერ შეძლებს ამ სერვისით სარგებლობას, და კომპანიებმა მათ სხვა სახის მხარდაჭერა ანალოგიურად უნდა შესთავაზონ, მაგალითად, ვალის შესახებ რჩევები.“
წამყვან მომწოდებლებს შორის მხარდაჭერაა რეგულაციების მოთხოვნით, თუმცა ითხოვენ ინოვაციების შესაძლებლობის შენარჩუნებასთან ერთად მომხმარებლის დაცვას.
Klarna-ს წარმომადგენელმა აღნიშნა: „ხუთწლიანი კონსტრუქციული თანამშრომლობის შემდეგ ფინანსურ დეპარტამენტთან, ახლოს ვართ იმ წერტილთან, როდესაც რეგულაციები რეალობად იქცევა — ეს დიდი გამარჯვებაა ბრიტანელი მომხმარებლისთვის.“
„წარსადგენად ველით თანამშრომლობას FCA-სთან ისეთ წესებზე, რომლებიც დაიცავს მომხმარებელს, შეინარჩუნებს არჩევანის თავისუფლებას და გაამაგრებს ინოვაციას საკრედიტო ბაზარზე.“
თუმცა, ეს ინიციატივა ემთხვევა იმავე კვირას, როცა ფინანსთა მინისტრმა რეიჩელ რივსმა განაცხადა, რომ საფინანსო სექტორში ნაკლები რეგულაციაა საჭირო. FCA აღნიშნავს, რომ ზოგიერთი BNPL დაცვა უკვე შევა მოქმედ რეგულაციებში.
FCA-ს გეგმებზე კონსულტაციები გაგრძელდება სექტემბრის ბოლოსდკენ.
დროებითი რეგულაციების სისტემა იქნება მოქმედი ივნისამდე, რის შემდეგაც ახალი წესები შევა ძალაში. კომპანიებმა მაინც უნდა დაიცვან FCA-ს წესები და შეძლებენ საქმიანობის გაგრძელებას სრულ ავტორიზაციამდე.
