მეცნიერები ბრიტანეთში მიიღო უნიკალური ყინულის ბირთვი, რომელიც შესაძლოა 1.5 მილიონ წელზე ძველიც კი იყოს. მისი დნობა მიგვიყვანს დაფარული საიდუმლოების გახსნამდე, რაც დედამიწის კლიმატის განვითარების შესახებ მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვაწვდის.
ეს კაშკაშა ცილინდრი — პლანეტის ყველაზე ძველი ყინული — ანტარქტიდის ღრმა შრეებიდან არის ამოღებული და მასში შენახულია ათასობით წლის კლიმატური მტკიცებულება, რაც მეცნიერების თქმით შეიძლება რევოლუციურად შეცვალოს ჩვენი ცოდნა კლიმატის ცვლილების შესახებ.
BBC News ეწვია -23°C ტემპერატურასთან გაყინულ საცავს ბრიტანეთის ანტარქტიდულ კვლევით დაწესებულებაში, კემბრიჯში, სადაც ყინულის ძვირფასი ყუთებია მოთავსებული.
„ეს დრო სრულიად უცნობია ჩვენი პლანეტის ისტორიაში,“ — ამბობს დოქტორი ლიზ თომასი, ბრიტანეთის ანტარქტიდულ უწყებაში ყინულის ბირთვების კვლევის ხელმძღვანელი.
გაფრთხილების წითელი შუქები ანათებს შესასვლელთან და საცავში საგანგებო გასასვლელი გვირაბია გათვალისწინებული, ავარიის შემთხვევაში. წესების მიხედვით,შიგნით ყოფნა შესაძლებელია მხოლოდ 15 წუთით შესაბამისად აღჭურვილ მდგომარეობაში: ჩაცმული უნდა იქნეს იზოლირებული კომბინეზონი, ბუცები, ქუდები და ხელთათმანები.
საფირმო კამერის ელექტრონული ჩამკეტი გაიყინა და თმის საფარი ყინულისგან ციმციმებდა.
დოქტორი თომასი მიუთითებს უძველეს ბირთვებზე, რომლებიც შესაძლოა 1.5 მილიონი წლის იყვნენ — როგორც მინა, ისე კაშკაშებენ და იმდენად გამჭვირვალე არიან, რომ ხელებიც კი ჩანს მათ მიღმა.
შვიდი კვირის განმავლობაში, გუნდი ნელნელა დაადნობს ამ ძნელად მოპოვებულ ყინულს, რათა გათავისუფლდეს უძველესი მტვერი, ვულკანური ნაცარი და თუნდაც მიკროსკოპული ზღვის წყალმცენარეები — დიატომები, რომლებიც წყლის ყინულად ქცევისას დაყინულნი დარჩნენ.
ეს მასალები მეცნიერებს საშუალებას მისცემს რეკონსტრუქცია გაუკეთონ იმ დროის ქარის მიმართულებას, ტემპერატურას და ზღვის დონეებს მილიონ წელზე მეტი ხნის წინ.
გადნობის შედეგად მიღებული სითხე ლაბორატორიის მომდევნო ოთახში მყოფ აპარატურაში შევა. ეს ერთ-ერთი იშვიათი დაწესებულებაა მსოფლიოში, სადაც ასეთი კვლევის ჩატარებაა შესაძლებელი.
ყინულის ბირთვები ანტარქტიდაზე მოსაპოვებლად საერთაშორისო მასშტაბის დიდი ფინანსური და ლოჯისტიკური ძალისხმევა დაიხარჯა. ყინული 1 მეტრიან მონაკვეთებად გაიჭრა, შემდეგ გემით და შემდგომ სპეციალურ გამაცივებელ მანქანაში გადმოიტანეს კემბრიჯში.
ინჟინერი ჯეიმს ვილი ყინულის მოპოვების საქმეში მონაწილეობდა კონკორდიას ბაზასთან, აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში.
„ეს ჩემს ნაზად დაფარული ხელთათმანებში რომ მეჭირა და არ დამვარდნოდა — ეს საოცარი განცდა იყო,“ — ამბობს იგი.
ამავე ყინულის 2.8 კილომეტრიანი ბირთვის ნაწილი გერმანიისა და შვეიცარიის ინსტიტუტებსაც გადაეცათ შესასწავლად.
დოქტორი თომასის თქმით, მეცნიერები შესაძლოა იპოვონ მტკიცებულება იმდროინდელი პერიოდის შესახებ, როდესაც CO₂-ის კონცენტრაცია შეიძლება დღევანდელზე მაღალი ან ტოლფასი იყო — ეს დაახლოებით 800,000 წელზე მეტი ხნის წინ ცდილდება.
თუ ეს დადასტურდა, კვლევამ შეიძლება დაგვეხმაროს გავიგოთ, რა მოხდება მომავალში დედამიწაზე, როდესაც ადამიანის მიერ გამომუშავებული სათბურის აირები ატმოსფეროში კიდევ უფრო იზრდება.
„ჩვენი კლიმატური სისტემა იმდენ ცვლილებას დაექვემდებარა, რომ წარსულში დაბრუნება გვჭირდება ამ მექანიზმებისა და გადამწყვეტი წერტილების გასაგებად,“ — ამბობს დოქტორი თომასი.
განსხვავება დღევანდელ მდგომარეობასა და წარსულ პერიოდში მაღალი სათბურის აირებით იმაში მდგომარეობს, რომ ახლა ეს ცვლილებები ადამიანის აქტივობის შედეგად მოხდა და თან — ბოლო 150 წლის განმავლობაში ძალიან სწრაფად.
ეს ახალი, უცნობი ეტაპია, თუმცა მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ ყინულში დაყინული გარემოს ისტორიის ჩანაწერები გზას გვიჩვენებს.
გუნდი განსაზღვრავს სითხეში არსებული ქიმიური იზოტოპების მეშვეობით ქარის პროფილებს, ტემპერატურასა და ნალექსს იმ პერიოდისთვის, რაც 800,000-დან 1.5 მილიონ წელზე უკეთეს პერიოდსაც კი მოიცავს.
ისინი გამოიყენებენ მოწყობილობას בשם ინდუქციურად შეწყვილებული პლაზმის მას-სპექტრომეტრს (ICPMS), რომელიც 20-ზე მეტ ელემენტსა და კვალ მაკროპირულს აანალიზებს.
კვლევა მოიცავს იშვიათი მიწის ელემენტებს, ზღვის მარილსა და ზღვის კომპონენტებს, ასევე ეძებს წარსული ვულკანური ამოფრქვევების ინდიკატორებს.
მიღებული შედეგები დაეხმარება მეცნიერებს გაშიფრონ ცნობილი, თუმცა ჯერ კიდევ უცნობი ცვლილება — შუა პლეისტოცენური ტრანზიცია, რომელიც 800,000-დან 1.2 მილიონი წლის წინ მოხდა და შეცვალა დედამიწის მყინვარული ციკლების რიტმი.
მანამდე მყინვარულ ეპოქებს შორის გარდამავალი პერიოდი 41,000 წელზე ერთხელ ხდებოდა, უეცრად კი მოხდა ცვლილება 100,000 წელიწადზე ერთხელ მოდელზე.
დოქტორი თომასის თქმით, ამ უცნაური ცვლილების გამომწვევი მიზეზის დადგენა კლიმატის მეცნიერების ერთ-ერთი ყველაზე ამაღელვებელი მოუგვარებელი კითხვაა.
ყინულის ბირთვებში ასევე შეიძლება იპოვონ მტკიცებულება პერიოდის შესახებ, როდესაც ზღვის დონე გაცილებით მაღალი იყო დღევანდელზე და ანტარქტიდის გიგანტური ყინულოვანი ფენებიც — გაცილებით მცირე იყო.
ყინულში შენახული მტვერის დახმარებით მეცნიერები გაარკვევენ, როგორ დაპატარავდა ყინულის ფენები და როგორ შეუწყო ხელი ზღვის დონის აწევას — რაც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საფრთხეა ამ საუკუნეში.
