ყოფილი თავდაცვის მინისტრი გრანტ შაპსი იცავს ისეთ გადაწყვეტილებას, რომ ავღანელებისა და ზოგიერთი ბრიტანელი ოფიციალური პირის მონაცემების გაჟონვის ფაქტი გასაჯაროებისგან დაემალა.
BBC-სთან პირველ ინტერვიუში, მას შემდეგ რაც აღნიშნული ინფორმაცია საჯარო გახდა, შაპსმა განაცხადა, რომ სიფრთხილისკენ გადახრა „სავსებით გამართლებული“ იყო და დაამატა, რომ მისი მთავარი მიზანი იყო „შექმნილი ქაოსის მოგვარება და სიცოცხლის გადარჩენა“.
მრავალი ადამიანი მიჩნეული იყო სერიოზული დაზიანების ან სიკვდილის რისკის ქვეშ, რადგან თალიბანი შურისძიებას ცდილობდა მათზე, ვინც ბრიტანეთის მთავრობასთან თანამშრომლობდა ავღანეთში კონფლიქტის დროს.
შაპსის თქმით, ინფორმაციის გაშუქების აკრძალვაზე გადაწყვეტილება მისმა წინამორბედმა „სავსებით სწორად“ მიიღო და მანაც იმ დროისთვის საჭიროდ ჩათვალა მისი ძალაში დატოვება.
ე.წ. „სუპერ-ინჯანგცია“ – კონკრეტული აკრძალვა, რომელიც არა მხოლოდ კონკრეტული ინფორმაციის, არამედ თვითონ ამ აკრძალვის არსებობის გამოქვეყნებასაც კრძალავს – ამ კვირის დასაწყისში გაუქმდა.
შაპსი თავდაცვის მინისტრის თანამდებობაზე 2023 წლის აგვისტოში დაინიშნა – იმავე პერიოდში, როდესაც გაჟონვა აღმოაჩინეს და ამ ფაქტის გასაჯაროების წინააღმდეგ ზომები მიიღეს.
მან BBC Radio 4-ის გადაცემაში Today Programme განაცხადა: „პირადად უნდა ამერჩია, რომ ეს სია გასაჯაროვდებოდა და შედეგად ადამიანები დაედევნათ, მოეკლათ და გაეწირათ, თუ რაღაც ნაბიჯის გადადგმა და მათი გადარჩენა; მე უპირატესობას ვანიჭებდი ამ ინტერვიუში ახსნას, თუ რატომ გვჭირდებოდა სუპერ-ინჯანგცია და არა იმაზე საუბარს, თუ რატომ ვერ ვიმოქმედე და რატომ მოკვდნენ ადამიანები“.
მან ასევე აღნიშნა, რომ გაკვირვებული დარჩა იმით, თუ რამდენ ხანს იმოქმედა ამ ბრძანებამ და ფიქრობდა, რომ რისკების შემცირებასთან ერთად, ის უკვე შარშან უნდა დასრულებულიყო.
შაპსს ჰკითხეს, რატომ არ ეცნობა დაზვერვისა და უსაფრთხოების კომიტეტს, რომელიც უსაფრთხოების სამსახურების საქმიანობას აფასებს, რაზეც მან უპასუხა: „მთლიანად საკმარისი იყო მცირე მინიშნებაც კი იმის შესახებ, რომ ეს ფაქტი გავრცელდებოდა…და ეს წარმოუდგენელ რისკებს მოიტანა“.
მან დაამატა: „ვის მიეწოდა ინფორმაცია“ – ეს საკითხი მოსამართლეებთან კონსულტაციების საფუძველზე გადაწყდა“, და დაამატა: „შეიძლება ისიც ვთქვათ, რომ ინფორმირებულ პირთა წრე უნდა ყოფილიყო უფრო ფართო“.
დაახლოებით 19,000 ავღანელი, რომლებმაც 20-წლიანი ომის განმავლობაში ბრიტანეთს თანაშემწეობა გაუწიეს და ბრიტანეთში გადასახლების განაცხადით მიმართეს, გამოუცდელად გამოქვეყნდნენ 2022 წლის თებერვალში.
ასევე გაჟონა 100-ზე მეტი ბრიტანელის მონაცემებმა, მათ შორის – ჯაშუშების და სპეციალური ძალების წარმომადგენლების.
სუპერ-ინჯანგციის გაუქმების შემდეგ სამშაბათს, დამატებითი ინჯანგცია კვლავ კრძალავდა იმ ინფორმაციის გამოქვეყნებას, რაც სპეციალური ძალების თანამშრომლების და უსაფრთხოების სამსახურების კომპრომეტაციის შესახებ მეტყველებდა.
მაგრამ ეს აკრძალვაც მოიხსნა ხუთშაბათს – მას შემდეგ, რაც იურისტებმა, რომლებიც თავდაცვის სამინისტროს და მედიასაშუალებების ჯგუფს წარმოადგენდნენ, მიაღწიეს შეთანხმებას, რომლის მიხედვითაც ჟურნალისტებს დამატებითი ინფორმაციის გავრცელების უფლება მიეცათ.
გაჟონვის ფაქტი მთავრობამ იმ დრომდე ვერ აღმოაჩინა, სანამ 2023 წლის აგვისტოში ავღანეთში ერთმა პირმა, რომელმაც მონაცემებს ხელი მოაწვდინა, მათი ნაწილი სოციალურ ქსელ Facebook-ზე არ გამოაქვეყნა და მიანიშნა, რომ დანარჩენსაც გაავრცელებდა.
ამ ფაქტის აღმოჩენამ აიძულა მთავრობა საიდუმლოდ დაეწყო „ავღანეთის რეაგირების პროგრამა“ (Afghanistan Response Route – ARR) – გადასახლების სქემა მათთვის, ვინც დაზარალდა, თუმცა მათ არ ეცნობათ ინფორმაციის გაჟონვის შესახებ, მიუხედავად უსაფრთხოების მაღალი რისკისა.
აღნიშნულ პროგრამის ფარგლებში უკვე 4,500 ავღანელი და მათი ოჯახები გაემგზავრნენ ბრიტანეთში, და დამატებით 2,400 ადამიანის მიღება იგეგმება – დაახლოებით £850 მილიონ ოდენობით ხარჯით.
გაჟონვის მიზეზი იყო ის, რომ ლონდონში მდებარე ბრიტანეთის სპეციალური ძალების შტაბში ერთ-ერთმა თანამშრომელმა შეცდომით გაუგზავნა 30,000-ზე მეტი განაცხადი მთავრობის გარეთ მყოფ ადამიანს, რადგან ეგონა, რომ მხოლოდ 150 პირის მონაცემებს უგზავნიდა.
თავდაცვის სამინისტრო უარს ამბობს აღნიშნოს, რამდენი ადამიანი შეიძლება დაზარალდა ავღანეთში ამ ფაქტის გამო.
თალიბანის მთავრობამ ხუთშაბათს განაცხადა, რომ არავინ დაუკავებიათ ან დაუდევნებია ის ავღანელები, ვისი მონაცემებიც გაჟონა.
თუმცა, იმ ავღანელების ნათესავებმა, ვისი სახელები გაჟონვაში ფიგურირებდა, BBC-ს განუცხადეს, რომ მათი ოჯახების უსაფრთხოების გამო კვლავ აწუხებთ შიში, და ერთ-ერთი პირის თქმით, თალიბანის მცდელობა, მოძებნოს მათი ნათესავი, გაჟონვის შემდეგ კიდევ უფრო გაათმაგდა.
