საუტიკ ბისვასი, BBC News, ლონდონი
JUBAIR BIN IQBAL/AFP/Getty Images – თვითმფრინავი ჩამოვარდა ორსართულიან დაწყებით სკოლაზე დიდ ტერიტორიაზე განლაგებულ კამპუსში.
„მოხდა თითქოს ციდან ერთდროულად 30 ან 40 მეხი მოხვდა,“ — თქვა 18 წლის სტუდენტმა, აჰნაფ ბინ ჰასანმა, რომელმაც ორი დღის შემდეგაც კი ზარის სიხშირით ილაპარაკა მომხდარის გახსენებისას.
„ასეთი ხმა არასოდეს მომესმინა — ის ციდან მოდიოდა. წამში გამანადგურებელი თავზე გადამფრინდა და სკოლაში ჩამოვარდა.”
ბანგლადეშის საჰაერო ძალების F-7 ტიპის თვითმფრინავი კვირას დილას ჩამოვარდა და დაეტაკა Dhaka-ში მდებარე Milestone School and College-ის დაწყებით სკოლის შენობას. ეს მომენტი ბოლო ათწლეულებში ერთ-ერთი ყველაზე ტრაგიკული ავიაკატასტროფა გახდა ბანგლადეშის ისტორიაში.
დაღუპულთა რაოდენობამ სულ მცირე 31-ს მიაღწია — მათ შორის უმრავლესობა 12 წლამდე ასაკის სკოლაში მყოფი ბავშვები იყვნენ, რომლებიც ან ელოდებოდნენ მშობელს, ან გაკვეთილების შემდეგ დამატებით კურსზე მიდიოდნენ, ან უბრალოდ საკვების მისაღებად იყვნენ გასული.
აჰნაფი, შოკოლადისფერი პერანგითა და შავი შარვლით, სასტიკად შელაგებული სკოლის ბეიჯით, კამპუსის ეზოში მეგობარს ესაუბრებოდა. თვითმფრინავი იმ დროს სულ რაღაც 30 ფუტით მოშორებით ჩამოვარდა შენობაზე.
აჰნაფმა ინსტინქტურად თავი ხელებით დაიფარა და ძირს დაწვა. თვალების გახელის შემდეგ კი ირგვლივ ყველაფერი შეცვლილი დახვდა.
„მხოლოდ კვამლი, ცეცხლი და სიბნელე დავინახე. ბავშვები ყვიროდნენ. სრული ქაოსი სუფევდა“ — უთხრა მან BBC-ს ტელეფონით.
საჰაერო ძალების ცნობით, თვითმფრინავი სწავლების მისიის დროს ტექნიკურმა პრობლემამ შეაწუხა. პილოტმა კატაპულტირება მოახდინა დამტვრევამდე, თუმცა მოგვიანებით საავადმყოფოში გარდაიცვალა.
„დავინახე, როგორ მეტეორიტივით გამოვარდა პილოტი. პარაშუტით დაეშვა ერთ შენობაზე და თვითონ კიდევ სიცოცხლე ჰქონდა. თხოვა წყალიც მისცეს. მოგვიანებით ვერტმფრენმა წაიყვანა,“ — თქვა აჰნაფმა.
ცეცხლმოდებული თვითმფრინავის ერთმა ნატეხმა მისი ზურგჩანთა დააზიანა, შარვალი და ხელი დაუწვა. „ძალიან ცხელი იყო, ჩანთა მოვისროლე და გავიქეცი დასახმარებლად,“ — იხსენებს ის.
ეგრევე გაიქცა სკოლის შენობის მიმართულებით, სადაც თვითმფრინავი კარიბჭის გავლით მიწაში 6-7 ფუტით გაძვრა და პირველი სართული დააზიანა აფეთქებით. ორი კლასის — „ღრუბელი“ და „ცა“ — ოთახები სრულიად განადგურდა.
შესასვლელთან მან პატარა ბავშვის დასახიჩრებული სხეული დაინახა. „მისკენ მოსკუპებულიყო თვითმფრინავი,“ თქვა მან. „იგი ჩვენზე უმცროსი იყო.“
ერეკედა ხუთშენად კამპუსში გათელილი სიმშვიდე შეცვალა კვამლმა, გამდნარმა ლითონმა და ქაოსმა.
აჰნაფმა კვამლში შენიშნა პატარა მოსწავლე, რომელსაც მეგობარმა ცეცხლიდან გამოქაჩა. ბავშვი დამწვარი იყო.
„მეგობარმა უთხრა: ‘მარტო ვეღარ ვუძლებ, დამეხმარე.’ ავიყვანე ბავშვი, მხარზე წავიდე და საავადმყოფოსკენ გავქრი.“
მაშინ სხვა ქალი ცეცხლში დაიწვა თვალწინ. ბავშვები ნახევრად შიშვლები მორბოდნენ შენობიდან – ტანსაცმელი მთლიანად დაწვათ და კანი ბუშტუკებით დაეფარათ.
„მეორე სართულზე ბავშვები გამომწყვდეულნი იყვნენ და გაჰყვიროდნენ,“ — ამბობს აჰნაფი. „გისოსები შევამტვრიეთ, რომ ცეცხლმოკიდებულ კართან მიგვეღწია. შემოვიდნენ ჯარები და მეხანძრეები და რამდენიმე გადაარჩინეს.“
აჰნაფმა და სხვებმა პასუხისმგებლობა აიღეს სცენისთვის შეუფერებელ ასაკში.
„ხალხმრავლობას უკუევდით, ხალხს ცეცხლისგან ვაშორებდით. გზები გავწმინდეთ სასწრაფო გადაყვანისთვის და მეხანძრეებს პომპების გადატარებაში დავეხმარეთ.“
ერთ მომენტში, მან რეალურად სხეულზე ტანსაცმელიც გახადა.
„ერთ ბავშვს არაფერი ეცვა. ჩემი ფორმა გავხადე და მივეცი. თავად შიშველი გავაგრძელე დახმარება,“ — ამბობს აჰნაფი.
მაგრამ დაკარგული ბავშვების ტკივილი მძიმეა.
ერთ-ერთი მათგანი იყო 11 წლის ვაკია ფირდოუს ნიდი.
მან როგორც ყოველთვის, ფეხით წავიდა სკოლაში. როდესაც თვითმფრინავი ჩამოვარდა, მამამისი ლოცვაში იყო — მეჩეთიდან ფეხშიშველი გამოიქცა.
მისი ბიძა, საიედ ბილალ ჰოსეინი, ამბობს, რომ ოჯახმა მთელი ღამე რამდენიმე საავადმყოფოში იარე.
„უტარაში პარკებს შორის დავდიოდით. ერთმა უთხრა, ექვსი სხეული კი არის იქ. ღამის 1 საათზე მამამ კბილებითა და თვალში ქონიანი ლინზით იცნო შვილი. მაგრამ ჯერ კიდევ არ გადმოგვცეს სხეული.“
შემაძრწუნებელი დაკარგვა ბიუროკრატიულმა ბარიერებმა კიდევ უფრო რთული გახადა.
მიუხედავად იმისა, რომ ოჯახმა იცნო ბავშვი, უთხრეს, რომ სხეულის გადაცემა მხოლოდ დნმ-ის ანალიზის შემდეგ მოხდებოდა, რადგან რამდენიმე ოჯახი აცხადებდა მტკიცებულებას.
პოლიციის ანგარიშის შეტანა გახდა საჭირო. მამას სამხედრო ჰოსპიტალში სისხლი აუღეს. ახლა დედის ნიმუშს ელიან. „ჩვენ ზუსტად ვიცით, რომ ის იყო,“ — ამბობს ბიძა, — „მაგრამ სხეულს არ გვაძლევენ.“
ვაკია, სამი და-ძმიდან უმცროსი, ბიძის გვერდით ცხოვრობდა ძველ სახლში Diabari-ში. „ჩვენს თვალწინ გაიზარდა — სახურავებზე თამაშობდა, ქოქოსის ხის ქვეშ ისვენებდა, თავის უმცროს ძმისშვილს სულ ეთამაშებოდა. უბრალოდ ბავშვი იყო, რომელსაც ბავშვები უყვარდა,“ — თქვა ჰოსეინმა.
„წინა დღეს ვნახე კიდეც. რომ არა ის დამატებითი გაკვეთილი, რომელიც გაკვეთილების შემდეგ ჰქონდა — ცოცხალი იქნებოდა.“
ტრაგედიაში გაბნეული გმირობისა და გადარჩენის მცირე მუხტიც იყო.
ერთმა დედამ BBC Bengali-ს უთხრა, როგორ მისცა შვილს ფული ტიფინის საყიდლად და სკოლის საკვების ნაცვლად. შესვენებაზე ბავშვი საკვებზე გავიდა და ასეც გადაურჩა სიკვდილს. „ის ცოცხალია იმიტომ, რომ ტიფინი არ მივეცი,“ — თქვა მან.
სხვა მშობელმა, წარმოუდგენელი დაკარგვა განიცადა. ორი შვილი რამდენიმე საათში დაკარგა. გოგონა დაიღუპა პირველად. დაკრძალვის შემდეგ დაბრუნდა საავადმყოფოში, სადღაც ჩასძინებია, და ახლად გაიგო, რომ ვაჟიც გარდაიცვალა.
იყო მაჰრინ ჩოყდრმხ, მასწავლებელი, რომელიც მეორე კლასიდან მეხუთე კლასის ბავშვებზე იყო პასუხისმგებელი. მან მინიმუმ 20 ბავშვი გამოიყვანა ცეცხლიდან.
გმირულად, მან უარი თქვა შენობის დატოვებაზე და რამდენჯერმე შიგნით შევიდა, სანამ ცხოვრების 80%-ზე მეტი არ დაუწვა ცეცხლმა. მაჰრინ ჩოყდრმხ გმირად გარდაიცვალა, ბავშვების სიცოცხლის გადასარჩენად.
მასწავლებლებისთვის ეს დღე ჯერ კიდევ კოშმარივით გრძელდება.
„ვეღარ ვფუნქციონირებ ნორმალურად. შენობას რომ ვხედავ, სევდა და გულისრევა მაწვება. დავკარგე სამი ბავშვი, ერთ-ერთი ჩემს კოლეგას ჰყავდა,“ — ამბობს შაფიკულ ისლამ ტულტული, 43 წლის მასწავლებელი.
შემდგომში ტრაგედიის მასშტაბზე კითხვები გაჩნდა.
მთავრობა 29 გარდაცვლილსა და 100-ზე მეტ დაშავებულს ასახელებს, მათ შორის 7 ჯერ კიდევ არ ამოცნობილი. თუმცა სამხედრო უწყება (ISPR) 31 გარდაცვლილს ადასტურებს.
ჯანდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, 69 ადამიანი დაშავდა, მათ შორის 41 მოსწავლე.
სოციალურ მედიაში გაჟღერდა ვარაუდები შესაძლო დაფარვასთან დაკავშირებით, რასაც ბანგლადეშის სამხედრო ძალები კატეგორიულად უარყოფენ. სკოლაში დირექტორმა კი BBC Bengali-ს უთხრა, რომ 5 ადამიანზე ახლობლები კვლავაც იტყვიან, რომ დაკარგულები არიან.
თვითმხილველები და გადარჩენილები კი ტრავმას ვერ ივიწყებენ.
„ორი დღეა არ მძინავს,“ — ამბობს აჰნაფი. „ყოველ ჯერზე, როცა ფანჯარაში ვიხედები, მგონია, რომ გამანადგურებელი მოდის. ის ხმის გული ჯერ კიდევ მეწვ目前ს.“
გამანადგურებელი და სამგზავრო თვითმფრინავები ხშირია კამპუსის თავზე, რადგან იგი დაჰაკას საერთაშორისო აეროპორტთან ახლოს მდებარეობს. „ჩვენი სკოლის თავზე ხშირად ფრინავენ. მაგრამ ვერასდროს წარმოგვედგინა, რომ ერთ-ერთი ჩამოვარდებოდა და დაგვარტყამდა.“
მისთვის კი ის დღე კოშმრად დარჩება. ყვირილი, ცეცხლი, დამწვარი სხეულები ვერ ანაცვლებს დაბნელებას — თვალების დახუჭვისას მხოლოდ კვამლია შესამჩნევი.
